Afunrasí ẹgbẹ́ òkùnkùn mẹ́rìnlá lọwọ́ àwọn ọlọ́pàá tẹ̀ l’Ógùn

Yínká Àlàbí
Ilé iṣẹ́ ọlọ́pàá ní Ogun ti mú àwọn afurasi mẹ́rìnlá lórí ẹ̀sùn pé wọ́n ń kó àwọn ènìyàn jọ láìbófinmu àti pé wọ́n ń dìtẹ̀ láti ba àlàáfíà gbogbogbòò jẹ́ ní gbogbo agbègbè Isara, Ipara àti Ode.

Agbẹnusọ fun ile-iṣẹ naa, DSP Oluseyi Babaseyi, ṣalaye eyi ninu atẹjade kan ti wọn fi sita ni ọjọ Satide ni Abeokuta.

Lara awon ti won mu ni Solomon Shobamiwo, eni tawon eeyan tun mo si “Solo Hot”, Farooq Ogunsola, Toheeb Abolade, Balogun Williams, ati Ayodele Abdulkareem.

Awon to ku ni – Adedapo Ogunsanya, Toheeb Saka, Akpan Dara, Micheal Olakemi, Habeeb Olayinka, Dapo Adeola, Adetunji Adeyemi, Henry Kingsley ati Nanso Blessing.

Babaseyi sọ pe awọn ti wọn mu naa waye lẹhin ti wọn ti gbọ pe awọn ọmọ ẹgbẹ Eiye Confraternity pejọ si igbo kan ni Ipara-Remo lati bẹrẹ awọn ọmọ ẹgbẹ tuntun.
Ó fi kún un pé wọ́n ṣe iṣẹ́ náà ní agogo kan koja ogun iseju ni oru ní ọjọ́ Ẹtì, pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ àwọn ọlọ́pàá Ipara àti Isara.

“Iṣẹ́ náà yọrí sí gbígbà àwọn ìbọn mẹ́ta tí wọ́n ṣe nílé, àwọn kátírì 11 tí ó wà láàyè àti ìdì mẹ́rin ti ohun ìjà 9mm,” gege bi Babaseyi se salaye.

Ó ní àwọn nǹkan míì tí wọ́n rí gbà ni àwọn ohun ìṣọ́, àwọn fìlà ẹgbẹ́ àwọn ológun, ìlù, fóònù alágbéká mẹ́sàn-án, kọ̀ǹpútà kékeré kan àti ọkọ̀ mẹ́sàn-án.

Gẹ́gẹ́ bí ó ti salaye, àwọn afurasi ọkùnrin mẹ́tàlá àti obìnrin kan ni wọ́n mú nígbà tí wọ́n ń ṣe iṣẹ́ náà.

Babaseyi sọ pe awọn iwadii n lọ lọwọ ati pe wọn yoo fi ẹsun kan awọn afurasi naa si ile-ẹjọ ni kete ti wọn ba pari iṣẹ naa.
Kọmíṣọ́nà ọlọ́pàá, Lanre Ogunlowo, ni ijoba ipinle ogun ko ni faaye gba egbe okun rara.
Ogunlowo rọ awọn ọdọ lati jawo ninu iwa ipanle, o si fi da awọn olugbe loju pe wọn ti ṣe ileri lati daabobo ẹmi ati ohun-ini wọn.

Ojú ogun le ní ọ̀nà márosẹ̀ Lagos/Ibadan

Ìròyìn òwúrọ̀

Ẹni ti ko ba pọn dandan fun lati jade, to ba seesi jade si ọna marosẹ Eko si Ibadan lonii ma kabaamọ.
Wọn ni nnkan bii aago mẹrin aabọ idaji oni ni ijamba mọto sẹlẹ ni ọna naa.
Mọto Tipa yẹpẹ kan da silẹ ni aarin ọna ni ori biriiji Otedola gangan, loke re diẹ ni tirela to ko apo nnkan bii fulawa burẹdi naa da gbogbo re silẹ. Wọn wa fi ọna tooro silẹ fun awọn mọto to ba n lọ si Eko.
Nigba to fi maa di bii aago kan aabọ ọsan gbogbo ọna lati lọ ati lati bọ ti fọpọ. Gbogbo rẹ ti di pa. Awọn kan ni ijamba mọto miiran tun sẹlẹ ni ọna lati lọ si Ibadan. Eyi wa jẹ ki gbogbo rẹ nira fun ẹni to fi wakati mẹta rin laaarọ to tun lo mẹta miiran lalẹ ni oni ọjọ kẹtalelogun, osu kin-in-ni ọdun yii.

Àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ ni Davido kọ́ ló l’ọmọ àmọ́ iléèwé ọ̀fẹ́ l’ọmọ àtìyá ń lọ – Bàbá Davido

Yínká Àlàbí

Dokita Adedeji Adeleke to jẹ baba gbaju-gbaja olorin igbalode, David Adeleke ti gbogbo eniyan mọ si Davido ti sọrọ soke.
Baba yii ni pẹlu ayẹwo ẹjẹ (DNA) ti awọn ṣe lọna meji lori Aanuoluwapọ ti arabinrin kan loun bi fun Davido.
Dr. Adedeji ni “ gbogbo ayẹwo ẹjẹ mejeeji lawọn ko fun ẹgbọn rẹ ti awọn jọ maa n sọrọ. Onimọ sayẹnsi ni ẹgbọn rẹ naa ti emi ni igbagbọ pe o yẹ ki iru nnkan bẹẹ ye daadaa”.
“Loootọ ni mama Aanuoluwapọ beere fun iranlọwọ ti mo si tẹwọ gba iya ati ọmọ. Mo maa n san owo ile iwe ọmọ pẹlu nnkan tasẹrẹ lori rẹ, bẹẹ ni mo gba iya naa si ile-iwe Fasiti Adeleke. Arabinrin naa si n se daadaa ninu ede Gẹẹsi to n se sugbọn lẹyin ọdun kin-in-ni ni arabinrin naa ko wa mọ, bi o tilẹ jẹ pe aaye si wa fun un to ba de pada. Mo si tun maa n fun un ni aadọta naira losoosu”. Dr. Adeleke tẹsiwaju pe “ iru iranlọwọ to beere ko tilẹ jẹ nnkankan si mi nitori pe ẹgbẹrun mẹta akẹkọọ ti n ko mọ ile ati ọna wọn lo wa lori ẹkọ ọfẹ mi”.
Baba Davido salaye yii ni ile rẹ to wa ni Eko lati le jẹ ki araye mọ pe idile oun ko kọ ọmọ nitori bukata, bi ko se pe awọn ko fẹ ki wọn gbe ọmọ ọba fun ọṣun.

Ìjọba fòfin de ìgbésẹ̀ Awujale tuntun

Yínká Àlàbí

Ijọba ipinlẹ Ogun ti se idalọwọkọ fun igbesẹ lati jẹ́ oye Oba Awujale ti Ijebu miiran.
Orisiirisii iwe enini lo ti kọja lọ si ile ẹjọ ti awọn miiran kọja lọ si ọdọ ijọba ipinlẹ Ogun lori oye naa.
Oni ọjọ wẹside, ọjọ kọkanlelogun osu kin-in-ni ọdun yii ni kọmisọna ijọba ibilẹ, Ọgbẹni Ganiyu Hamzat sare kọ iwe si awọn afọbajẹ ati idile Fusengbuwa ti oye ọba kan pe ki wọn duro.
Kọmisọna salaye pe “ipo ọba Awujale o ki n se ipo oye kekere nilẹ yii ati loke okun, nipa idi eyi, ijọba ko ni laju rẹ silẹ ki talubọ ko sii. Iwe enini ti pọ lori ipo ọba naa. Ijọba ipinlẹ Ogun ko si ni fi aaye gba jagidijagan rara”.
Igbakeji alaga idile tọba kan, Ọjọgbọn Fassy Yusuf ati Alaga idile naa Otunba Abdulateef Owoyemi jẹrii si idaduro naa.

Ọwọ́ ọlọ́pàá tẹ afurasí ajínigbé obìnrin mẹ́ta ní ìpínlẹ̀ Oyo

Fẹ́mi Akínṣọlá

Ọwọ́ ti tẹ afurasí ajínigbé obìnrin mẹ́ta ní ìlú Ìkòyí Ilé, tó wà ní ìjọba ìbílẹ̀ Oríire, níìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́.

Ileeṣẹ ọlọpa ipinlẹ Oyo fidi iṣẹlẹ yii mulẹ ninu atẹjade ti alukoro wọn, CSP Ayanlade Olayinka fi ṣọwọ si awọn akọroyin.

Awọn afurasi yii ti orukọ wọn n jẹ Nurudeen Fathia, ọmọ ọdun mẹtadinlogun, Fatai Taiwo, ọmọ ọdun mẹtadinlogun ati Munirat Saliu, ọmọ ọdun mẹrindinlogun ni ọwọ tẹ lẹyin akitiyan ileeṣẹ ọlọpaa ipinlẹ naa.

Alukoro Ayanlade ninu atẹjade ọhun ṣalaye wi pe ọlọpaa ipinle Oyo gbe igbesẹ lẹyin ti arabinrin kan ti orukọ rẹ n jẹ Islamiat Omowunmi fi to awọn leti pe awọn afurasi yii n dunkoko mọ ohun.

Omowunmi to n ṣiṣẹ alapata tun ṣalaye wi pe awọn afurasi wọnyii beere fun ẹya ara eniyan ati millionu mẹwaa naira lọwọ oun.

Nigba ti wọn fi ọrọ wa wọn lẹnu wo, awọn afurasi ajinigbe yii jẹwọ pe otitọ lawọn beere fawọn nnkan naa, amọ ere lawọn n ṣe.

Kọmiṣanna ọlọpaa ipinlẹ Oyo, CP Femi Haruna dupẹ lọwọ ọga agba patapata fun ileeṣẹ ọlopaa Naijiria IGP Kayode Egbetokun fun atilẹyin rẹ lati pese eto aabo to peye ni ipinlẹ naa.

O tun ṣalaye wi pe awọn yoo tẹsiwaju ninu iṣẹ iwadii lori iṣẹlẹ ọhun.
Lẹyin naa ni ọlọpaa rọ awọn ara ilu lati maa fi ọrọ eto aabo agbegbe wọn to ileeṣẹ ọlọpaa leti paapaa julọ ti wọn ba fura si ẹnikẹni.

O lè yẹ àwọn ọ̀rọ̀ bí i Àmàlà, mọ́ímọ́í, àtàwọn ọ̀rọ̀ míì wọ báyìí nínú atúmọ̀ èdè Oxford .

Ka ìtumọ̀ tí wọ́n fún wọn

Fẹ́mi Akínṣọlá

Ìwé atúmọ̀ èdè, Oxford English Dictionary, ti fi ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ tí orírun wọn jẹ́ ti Nàìjíríà sára àwọn ọ̀rọ̀ tí wọ́n ń túmọ̀ nínú ìwé náà.

Nínú àtẹ̀jáde ti oṣù Kejìlá, ọdún 2025 tí wọ́n fi léde lójú òpó ìtàkùn ayélujára wọn ṣàfihàn àwọn ọ̀rọ̀ tuntun tó lé ní ẹ̀ẹ́dẹ́gbẹ̀ta sínú ìwé atúmọ̀ èdè náà tó fi mọ́ DM, amala, moimoi, brainfart àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Àwọn ọ̀rọ̀ tó lé ní ẹgbẹ̀rún kan ni wọ́n ṣe àgbéyẹ̀wò rẹ̀, tí wọ́n sì ń wá ìtàn tó rọ̀ mọ́ àwọn ọ̀rọ̀ bíi troll àti snooker.
Àwọn ọ̀rọ̀ tuntun tí wọ́n fi kún ìwé atúmọ̀ yìí ló jẹ́ àwọn ọ̀rọ̀ tí wọ́n yọ lára èdè Gẹ̀ẹ́sì káàkiri àgbáyé bíi èdè Gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n ń sọ ní ìwọ̀ oòrùn Africa, Japan, South Africa àti Malta.

Lára àwọn ọ̀rọ̀ tuntun tó wọ ìwé atúmọ̀ èdè náà láti Nàìjíríà ni nyash,” “mammy market,” “amala,” “moi moi,” “abeg,” “biko,” àti “Ghana Must Go.”

Bákan náà ni “Afrobeats” tó túmọ̀ sí orin ìwọ̀ oòrùn Africa àti àpapọ̀ jazz àti sóòlù.

Àwọn ọ̀rọ̀ tuntun tí wọ́n fi kún ìwé atúmọ̀ yìí ló jẹ́ àwọn ọ̀rọ̀ tí wọ́n yọ lára èdè Gẹ̀ẹ́sì káàkiri àgbáyé bíi èdè Gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n ń sọ ní ìwọ̀ oòrùn Africa, Japan, South Africa àti Malta.

Lára àwọn ọ̀rọ̀ tuntun tó wọ ìwé atúmọ̀ èdè náà láti Nàìjíríà ni nyash,” “mammy market,” “amala,” “moi moi,” “abeg,” “biko,” àti “Ghana Must Go.”
Bákan náà ni “Afrobeats” tó túmọ̀ sí orin ìwọ̀ oòrùn Africa àti àpapọ̀ jazz àti sóòlù.

Báyìí ni ìwé atúmọ̀ náà ṣe júwe àwọn ọ̀rọ̀ tuntun náà:

Abeg – ọ̀rọ̀ tí wọ́n fi máa ń ṣàfihàn ìmọ̀lára bíi tí nǹkan bá ya èèyàn lẹ́nu, kí èèyàn má gba nǹkan gbọ́ àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Biko – tó jẹ́ ọ̀rọ̀ láti inú èdè Igbo ni wọ́n túmọ̀ sí ẹ̀bẹ̀ tàbí kí èèyàn gba nǹkan gbọ́ tàbí kí èèyàn fi bèèrè ohun kan ní pàjáwìrì
Nyash – èyí túmọ̀ sí ìdí pàápàá ìdí obìnrin, ẹ̀yìn.
Ghana Must Go – èyí ni ìwé atúmọ̀ yìí túmọ̀ sí báàgì ńlá èyí tí wọ́n máa ń lò ní ìwọ̀ oòrùn Africa tí wọ́n le tọpinpin orírun rẹ̀ sí ọdún 1983 nígbà tí àwọn ọmọ Nàìjíríà ní káwọn ọmọ orílẹ̀ èdè Ghana fi Nàìjíríà sílẹ̀. Ó túmọ̀ sí báàgì ńlá tó ní ohun tí wọ́n ń wọ́ láti fi tì í pẹ̀lú àwọ̀ oríṣiríṣi tí èèyàn fi máa ń kó ẹrù.
Mammy market – mammy market túmọ̀ sí ọjà táwọn obìnrin máa ń ṣe àkóso rẹ̀ ní ibùgbé àwọn ológun èyí tó ti wà láwọn ibùdó ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àwọn agùnbánirọ̀ báyìí.
Àmàlà – Oúnjẹ tí wọ́n máa ń fi èlùbọ́ iṣu, ẹ̀gẹ́ tàbí ọ̀gẹ̀dẹ̀ dúdú ṣe. Ìwé atúmọ̀ èdè náà júwe àmàlà bíi oúnjẹ tí wọ́n ń ṣe sí róbóróbó tí wọ́n máa ń fi onírúurú ọbẹ̀ jẹ.
Moimoi – ìwé atúmọ̀ èdè náà júwe rẹ̀ bíi óunjẹ tí orírun rẹ̀ jẹ́ ìran Yorùbá, wọ́n máa ń fi ẹ̀wà tí wọ́n lọ̀ papọ̀ mọ́ ata, àlùbọ́sà àtàwọn nǹkan míì sè.
Nínú oṣù Kìíní, ọdún 2025, àwọn ọ̀rọ̀ ilẹ̀ Nàìjíríà ogún ló wọ ìwé atúmọ̀ èdè Oxford English Dictionary, èyí tó ń ṣàfihàn bí àwọn ọ̀rọ̀ èdè Gẹ̀ẹ́sì tí Nàìjíríà àtàwọn ọ̀rọ̀ míì ṣe ń nípa káàkiri àgbáyé.

Lára àwọn ọ̀rọ̀ tó wọ ìwé atúmọ̀ nígbà náà ni japa, agbero, eba, 419, abi àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Àwọn aráàlú ló ń kún àwọn agbéṣùmọ̀mí lọ́wọ́ láti máa da ìlú láàmú – Mínísítà ààbò

Fẹ́mi Akínṣọlá
Àwọn àgbà sọ pé bí ikú ilé ò pani, tòde ò lè pààyàn bẹ́ẹ̀ gẹ́lẹ́ lọ̀rọ̀ rí pẹ̀lú ìwòye Mínísítà fétò ààbò Nàìjíríà, Christopher Musa nígbà tó n ṣàlàyé pé àwọn ohun èlò ìjà ogun tí Amẹ́ríkà ṣẹ̀ṣẹ̀ fi ránṣẹ́ sí Nàìjíríà jẹ́ ojúná láti fòpin sí ìpèníjà ètò ààbò tó ń bá Nàìjíríà fínra.

Musa nínú ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò kan tó ṣe pẹ̀lú akọ̀ròyìn ṣàlàyé pé lára àwọn ohun èlò ìjà náà ló jẹ́ èyí tí ìjọba Nàìjíríà sanwó fún láti ọjọ́ pípẹ́, tí àwọn míì sì jẹ́ àjọṣepọ̀ orílẹ̀ èdè méjéèjì láti pọnkún ètò ààbò.

Ó ní àwọn ohun ìjà náà máa ṣe ìrànwọ́ gidi fáwọn ológun Nàìjíríà láti kojú ìgbéṣùmọ̀mí, ìjínigbé, àwọn agbébọn, àwọn ìwà kò tọ́ tó máa ń wáyé lẹ́nubodè àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Ó fi kun pé ìjọba ń gbìyànjú láti mú àlékún bá akitiyan rẹ̀ nídìí ìgbógunti ìwà ọ̀daràn pẹ̀lú lílo ìmọ̀ ẹ̀rọ láti fi kojú àwọn ìṣòro yìí.
Mínísítà ààbò náà wòye wí pé dídá ààbò bo àwọn ẹnubodè jẹ́ ohun kan tó ṣe pàtàkì púpọ̀ láti ṣe ìdádúró àwọn ọ̀daràn láti máa rí ààyè wọ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà bó ṣe wù wọ́n.

“Ọ̀rọ̀ náà gba fífi ojú inú wò ó dáadáa, a nílò láti máa ṣàmúlò ìmọ̀ ẹ̀rọ nítorí èèyàn nìkan kò lè ká ojú gbogbo ẹ̀.

“Ṣùgbọ́n lílo ìmọ̀ ẹ̀rọ bíi sátẹ́láìtì, dúróònù àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ yóò ṣe ìrànwọ́ púpọ̀. Owó ni ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ohun ìjà nítorí a kìí pèsè wọn níbí àmọ́ a ti ń gbìyànjú láti máa rà wọ́n.”

Nígbà tó ń sọ̀rọ̀ lórí ìbásẹpọ̀ tó wà láàárín orílẹ̀ èdè Nàìjíríà àti Amẹ́ríkà pàápàá lórí ìkọlù tí ààrẹ Amẹ́ríkà, Donald Trump ṣe sí Nàìjíríà láìpẹ́ yìí, Musa so pé ìbáṣepọ̀ tó dán ló wà láàárín orílẹ̀ èdè méjéèjì.
Bákan náà ló wòye pé ipa rere ni ìkọlù tí Amẹ́ríkà ṣe sí ikọ́ agbéṣùmọ̀mí Lakurawa ní ìpínlẹ̀ Sokoto ní ọjọ́ Kérésì.

“Ìkọlù náà jẹ́ kó yé àwọn agbébọn náà pé gbogbo ibi tí wọ́n wà ni à ń rí.”

Ó wòye pé bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìkọlù náà kò ní ipa tó bẹ́ẹ̀, ó ní àwọn agbéṣùmọ̀mí náà ti ń sá kúró ní agbègbè tí wọ́n wà, tí wọ́n sì ti ń sá padà lọ sí orílẹ̀ èdè Niger tí wọ́n ti yawọ ìpínlẹ̀ Sokoto padà.

“Díẹ̀ nínú àwọn agbéṣùmọ̀mí náà ni wọ́n pa. Àwọn yòókù tí wọ́n móríbọ́ níbi ìkọlù ọ̀hún ni wọ́n ti ń sálọ padà sí orílẹ̀ èdè Niger tí wọ́n ti wá tẹ́lẹ̀.”

Ó tẹ̀síwájú pé ààrẹ Nàìjíríà tún ti ń jíròrò pẹ̀lú àwọn orílẹ̀ èdè míì lágbàáyé láti ṣe àridájú rẹ̀ pé wọ́n ní àwọn ológun ní gbogbo ohun èlò tó yẹ kí ojú wọn le ká ilé àti oko pàápàá àwọn inú igbó táwọn agbébọn fi ń ṣe ibùgbé.