Yilwatda di alága e̩gbé̩ òsèlú APC
Yínká Àlàbí
O̩jo̩gbo̩n Nentawe Yilwatda di alaga agba e̩gbe̩ oselu APC.
Ipade oni ni ipade ako̩ko̩ ti awo̩n e̩gbe̩ agba oselu APC maa se le̩yin iku Aare̩ ana, Muhammadu Buhari. Le̩yin idide ise̩ju kan fun Aare̩ ana ni alaga awo̩n gomina fun e̩gbe̩ oselu APC, Alagba Hope Uzodinma tii se gomina ipinle̩ Imo kede alaga naa. Ipinle̩ Plateau ni o ti wa.
Ó mà se o! Ikú p’ojú oníjàkadì Hulk Hogan dé.
Yínká Àlàbí
Alimutu wole o̩la ni orileede Amerika nigba to mu ilumo̩o̩ka onijakadi Hulk Hogan lo̩ ni e̩ni o̩dun mo̩kanlelaado̩rin.
Awo̩n is̩e̩ abe̩ kan to se ni o̩run ni iroyin gbe pe o se’ku ojiji paa.
Hogan ni okiki re̩ be̩re̩ si ni Kan kaakiri agbaye ni o̩dun 1980.
Die̩ lara awo̩n ti Hogan ba ke̩gbe̩ nigba naa ti ijakadi (wrestling) fi lokiki ni André the Giant, Randy Savage àti The Ultimate Warrior.
Ìgbésẹ̀ ọ̀tun lórí bí America àti UAE ṣe mú kí físà gbígbà níra fún ọmọ Nàìjíríà
Fẹ́mi Akínṣọlá
Ìjọba àpapọ̀ ti kéde ìfarajìn rẹ̀ láti rí i dájú pé, ìbáṣepọ̀ ọlọ́jọ̀ pípẹ́ tó wà láàárín Nàìjíríà àti ìjọba ilẹ̀ Amẹ́ríkà àti United Arab Emirates, UAE, ń gbòòrò si.
Àtẹ̀jáde kan tí agbẹnusọ Ààrẹ Bola Tinubu, Bayo Onanuga fi léde lọ́jọ́ Ìṣẹ́gun, ọjọ́ kẹẹ̀dógún, oṣù Keje, ọdún 2025 sọ pé ìjọba àpapọ̀ ti ń gbé ìgbésẹ̀ lórí àwọn ìròyìn tó ń jáde nípa àwọn àyípadà òfin táwọn orílẹ̀ èdè náà ń gbé jáde tako Nàìjíríà.
Onanuga ní, àwọn iléeṣẹ́ àti àjọ ìjọba àpapọ̀ tí ọ̀rọ̀ náà kàn ti bẹ̀rẹ̀ ìgbésẹ̀ àti ìjíròrò láti wá ojútùú sáwọn nǹkan tó n kọ àwọn ọmọ Nàìjíríà lóminú lórí àwọn òfin náà.
Ó ṣàlàyé pé ìjọba Amẹ́ríkà ti fi àtẹ̀jáde síta pé nǹkan méjì gbòógì ló mú àwọn gbé ìgbésẹ̀ náà.
Àkọ́kọ́ ni pé orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà nílò láti ṣe àfọ̀mọ́ báwọn ọmọ Nàìjíríà ṣe máa ń lò kọjá ọjọ́ tí wọ́n bá fún wọn ní físà dà ní Amẹ́ríkà, tí wọ́n sì nílò àkọ́ọ́lẹ̀ tó péye nípa àwọn ọmọ Nàìjíríà tó wà ní ìlú wọn.
Bákan náà ló ní ìgbésẹ̀ náà wáyé látàrí àtúnṣe sí ètò gbígba físà èyí tí Amẹ́ríkà máa ń ṣe ní gbogbo ìgbà, tó sì jẹ́ pé wọ́n tún le ṣe àyípadà rẹ̀ láìpẹ́ tó fi mọ́ iye ìgbà tí èèyàn le wọ orílẹ̀ èdè náà pẹ̀lú físà kan.
Ó fi kun pé ààrẹ Bola Tinubu ti fèsì nípa dídarí gbogbo àwọn iléeṣẹ́ àtàwọn àjọ tí ọ̀rọ̀ kàn láti tẹ̀lé gbogbo àwọn ìlànà tó yẹ nípa níní àjọṣepọ̀ tó dán mọ́rán pẹ̀lú àwọn ilẹ̀ òkèèrè àti níní àwọn àkọ́ọ́lẹ̀ tó yẹ nípa ẹnikẹ́ni tó bá ń gbèrò láti ṣe ìrìnàjò lọ sáwọn orílẹ̀ èdè mìíràn.
Ààrẹ tún rọ àwọn ọmọ Nàìjíríà láti máa tẹ̀lé gbogbo òfin tó bá de físà wọn, kí wọ́n máa tẹ̀lé àwọn òfin tó rọ̀ mọ́ orílẹ̀ èdè tí wọ́n bá ṣàbẹ̀wò sí lójúnà àti ri pé wọn kò ba ọmọlúàbí wọn jẹ́ àti pé wọ́n jẹ́ kí àwọn míì rí àǹfàní bẹ́ẹ̀ jẹ.
Nígbà tó ń sọ̀rọ̀ lórí ìlànà tuntun tí UAE ṣẹ̀ṣẹ̀ gbé jáde tako àwọn ọmọ Nàìjíríà, ìjọba àpapọ̀ ní àwọn aláṣẹ UAE kò ì tíì fi ohunkóhun ṣọwọ́ sáwọn nípasẹ̀ àtúnṣe tí wọ́n ṣe sí ìlànà físà gbígbà wọn.
Agbẹnusọ ààrẹ náà wòye pé ètò físà gbígbà ṣì ń lọ bó ṣe yẹ, tó sì ń lọ létòlétò.
Ó sọ pé ààrẹ dúpẹ́ lọ́wọ́ ìjọba UAE pẹ̀lú àjọṣepọ̀ tó ń wáyé láàárín orílẹ̀ èdè méjéèjì àti pé gbogbo àwọn nǹkan táwọn èèyàn ń sọ lórí ìlànà tuntun yìí ni ìjọba ń gbé ìgbésẹ̀ lé lórí lọ́nà tó yẹ.
Ó sọ àrídájú rẹ̀ pé àwọn yóò ṣe àrídájú láti máa tẹ̀lé ìlànà tó yẹ láti mú ìgbé ayé rọrùn fáwọn èèyàn ní gbogbo ibi tí wọ́n bá fẹ́ gbé nílẹ̀ òkèèrè.
Ṣáájú ni ìjọba orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà kéde àtúnṣe sí bí àwọn èèyàn láti orílẹ̀ èdè míì ṣe le ṣàbẹ̀wò sí orílẹ̀ èdè náà tó fi mọ́ orílẹ̀ èdè Nàìjíríà.
Àtúnṣe sí ètò gbígba “físà” sí orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà yìí tí wọ́n pé ní ‘Visa Reciprocity Policy for Nigeria’ yóò bẹ̀rẹ̀ lójú ẹsẹ̀.
Ìgbésẹ̀ tuntun yìí máa ní ipa lórí àwọn tó bá ṣe àbẹ̀wò sí Amẹ́ríkà àmọ́ kò ní ní ipá lórí àwọn tó bá fẹ́ gba físà láti máa lọ gbé Amẹ́ríkà.
Èyí túmọ̀ sí pé láti àsìkò yìí, ọmọ Nàìjíríà tó bá fẹ́ gba físà láti lọ ṣàbẹ̀wò sí Amẹ́ríkà kò ní ní àǹfàní láti wọ orílẹ̀ èdè náà ju ẹ̀ẹ̀kan péré lọ àti pé wọn kò ní ní àǹfàní láti lo ju oṣù mẹ́ta lọ.
Ṣáájú àsìkò yìí, Amẹ́ríkà máa ń fún àwọn ọmọ Nàìjíríà ní físà láti ṣàbẹ̀wò sí orílẹ̀ èdè náà fún bíi ọdún méjì sí márùn-ún.
Láàárín ọdún náà, èèyàn le wọ Amẹ́ríkà kò sí jáde ní iye ìgbà tó bá wù ú títí tí ọjọ́ fi máa lọ lórí físà náà ṣùgbọ́n èyí ti yípadà báyìí.
Àtẹ̀jáde kan tí iléeṣẹ́ Amẹ́ríkà ní Nàìjíríà fi sójú òpó ìtàkùn ayélujára wọn lọ́jọ́ Ìṣẹ́gun sọ pé gbogbo àwọn tó ti àwọn ti fún ní físà ṣáájú ọjọ́ Kẹjọ, oṣù Keje ló máa wà bó ṣe wà, tí wọ́n sì máa lo ìgbà tí wọ́n fún wọn pé.
Àtẹ̀jáde náà ṣàlàyé pé ìgbésẹ̀ yìí ń wáyé nítorí pé ó pọn dandan láti máa ṣe àtúnṣe sí ètò ìrìnnà wọn ní gbogbo ìgbà.
Wọn fi kun pé ìgbésẹ̀ náà tún ń wáyé láti gbẹ̀san ètò físà gbígbà táwọn orílẹ̀ èdè mìíràn ń gbé kalẹ̀ fún wọn tó fi mọ́ Nàìjíríà.
Lẹ́yìn tí Amẹ́ríkà kéde ìpinnu rẹ̀ yìí náà ni United Arab Emirates náà gbé òfin síta nípa ìlànà gbígba físà fáwọn ọmọ Nàìjíríà.
Gẹ́gẹ́ bí àtẹ̀jáde tí Amẹ́ríkà gbé kalẹ̀, wọ́n ní ìlànà mẹ́ta ni ìjọba Nàìjíríà gbọ́dọ̀ tẹ̀lé kí ètò gbígba físà lè máa lọ bó ṣe yẹ.
Níní àwọn ìwé ìrìnnà tó péye lọ́wọ́: wọ́n ní àwọn orílẹ̀ èdè tó ń wọ Amẹ́ríkà gbọdọ̀ ṣe àrídájú rẹ̀ pé wọ́n ní àkọ́ọ́lẹ̀ àti àmì ìdánimọ̀ àwọn èèyàn tó péye lọ́wọ́.
Ṣíṣe àtúnṣe sí báwọn èèyàn ṣe ń kọjá ìgbà tí wọ́n fún wọn: Wọ́n gbọ́dọ̀ gbé ìgbésẹ̀ láti ri pé àwọn tó ń wọ Amẹ́ríkà kò máa lò ju gbèdéke àsìkò tí wọ́n fún wọn lọ.
Gbígbé ìmọ̀ nípa ẹni tó ń gba físà jáde: wọ́n ní wọn gbọdọ̀ máa pèsè àwọn ìròyìn tó yẹ, yálà nípa àwọn ìwà ọ̀daràn tí ẹni tó bèèrè bá ti wù sẹ́yìn láti dá ààbò bo àwọn aráàlú.
Wọ́n fi kun pé àwọn ní ìfarajìn sí ìbáṣepọ̀ tó wà láàárín orílẹ̀ èdè Amẹ́ríkà àti Nàìjíríà láti ọjọ́ pípẹ́ lójúnà àti mú kí orílẹ̀ èdè méjéèjì wà ní ààbò tó péye.
Àtẹ̀jáde wá kan sáárá sí àjọ tó ń rí sí ètò ìwọléjáde èrò èrò ní Nàìjíríà àtàwọn ẹ̀ṣọ́ ààbò fún iṣẹ́ takuntakun wọn láti ri pé wọ́n ṣàmúlò ìlànà tó yẹ.
Bákan náà ni wọ́n rọ àwọn arìnrìnàjò ní Nàìjíríà láti rip é wọ́n ń tẹ̀lé ohun tí físà wọn bá sọ, kí wọ́n sì ri pé àwọn ìwé ẹ̀rí tí wọ́n fi ń ṣe ìrìnàjò pé pérépéré, kí wọ́n sì ri pé ó jẹ́ ojúlówó.
Òkúta olówo iyebíye tó jàbọ̀ láti ojú ọ̀run Mars sórílẹ̀ ayé di títà ní $4.3m
Fẹ́mi Akínṣọlá
Òkúta Mars kan tí wọ́n ní irú rẹ̀ ṣọ̀wọ́n – tó sì jẹ́ pé òhun lo tọbi jùlọ tí wọ́n máa ṣàwárí ní orílẹ̀ ayé – ni wọ́n ti tà ní owó iyebíye $4.3m ní New York lọ́jọ́rú.
Òkúta náà tó jábọ́ láti ojú ọ̀run Mars ni wọ́n pè ní NWA 16788. Ó wúwo tó ìwọ̀n kílógíráàmù mẹ́rìnlélógún àbọ̀ (24.5kg) tó sì gùn ní ìwọ̀n sẹ̀ǹtímítà méjìdínlógójì àti ọwọ́ kan (38.1cm) gẹ́gẹ́ bí Sotheby’s ṣe sọ.
Ẹkùn kan ní orílẹ̀èdè Niger ni wọ́n ti rí òkúta náà nínú oṣù Kọkànlá ọdún 2023.
Ó tóbi ní ìdá àádọ́rin (70%) ju òkúta Mars kankan tí wọ́n tí i rí lórílẹ̀ èdè ayé lọ gẹ́gẹ́ bí iléeṣẹ́ Sotheby’s tó ṣe agbátẹrù títà rẹ̀ ṣe sọ.
Sotheby ṣe àpèjúwe òkúta náà, èyí tó fẹ́ fi ara jọ àwọ̀ pupa, bí ohun tí kò wọ́pọ̀ rárá. Bíi irinwó àwọn òkúta yìí ni wọ́n ti ṣàwárí ní òde ayé.
“Èyí ni òkúta Mars tó tóbi jùlọ tí a máa rí láyé. Ó ṣòro láti ri kí irú rẹ̀ jàbọ̀ láti ibẹ̀yẹn síbí,” Cassandra Hatton, igbákejì alága tó ń rí sí ọ̀rọ̀ sáyẹ́ǹsì àti ìtàn àwọn ohun àlùmọ́nì ní iléeṣẹ́ Sotheby’s sọ nínú fídíò kan tí wọ́n fi sórí ayélujára.
“Ẹ rántí pé ìdá àádọ́rin ni omi tó yí ilé ayé ká. Fún ìdí èyí, oríire ńlá ló jẹ́ pé orí ilẹ̀ ni òkúta jàbọ̀ sí tí kìí ṣe láàárín omi, èyí tó ṣeéṣe ká ṣàwárí rẹ̀ níbẹ̀ náà.”
Ibí tí òkúta náà yóò padà sọlẹ̀ sí kò ì tíì yé ẹnikẹ́ni nítorí gbogbo ìròyìn àti ìmọ̀ nípa títà rẹ̀ yóò wáyé lábẹ́nú.
Àlékún owó orí àti gbogbo owó tí wọ́n ná le lórí jẹ́ kí àpapọ̀ iye rẹ̀ jẹ́ $5.3m, Sotheby’s sọ.
Níbi ètò ọjà títà náà tó wáyé lọ́jọ́rú, àwọn ọjà tó lé ni ọgọ́rùn-ún ló wà lórí àtẹ tó fi mọ́ egungun ẹranko Ceratosaurus tó ti kú kan tí wọ́n tà ní $26m àti egungun orí Pachycephalosaurus kan tí wọ́n tà ní $1.4m.
Atiku àtàwọn míì tó fi PDP sílẹ̀, ipa wo ni yóò ní lórí ẹgbẹ́ náà?
Fẹ́mi Akínṣọlá
Igbákejì ààrẹ tẹ́lẹ̀ rí ní orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tó tún fìgbà kan jẹ́ èèkàn nínú ẹgbẹ́ òṣèlú Peoples Democratic Party, PDP, Alhaji Atiku Abubakar ti kéde pé òun ti fi ẹgbẹ́ òṣèlú PDP sílẹ̀.
Nínú lẹ́tà kan tó jáde sórí ayélujára lọ́jọ́rú, ọjọ́ Kẹrìndínlógún, oṣù Keje, ọdún 2025 ṣàfihàn pé Atiku Abubakar ti kọ lẹ́tà náà lọ́jọ́ Kẹrìnlá, oṣù Keje.
Ó kọ lẹ́tà náà ránṣẹ́ sí alága ẹgbẹ́ òṣèlú PDP ní wọ́ọ̀dù Jada 1, ìjọba ìbílẹ̀ Jada ìpínlẹ̀ Adamawa.
Atiku ní ìdí tí òun fi ń kọ̀wé fipò sílẹ̀ nínú ẹgbẹ́ náà kò ṣẹ̀yìn àwọn ìyapa ẹnu tó ń wáyé láàárín òun àti ẹgbẹ́ náà.
Abubakar Atiku tẹsiwaju pé ó pọn dandan fún òun láti pọ̀ sókèrè rajà látàrí àwọn kùdìẹ̀kudiẹ tó ń wáyé nínú ẹgbẹ́ náà èyí tó lòdì sí àwọn nǹkan tó dúró lé.
Ó sọ pé òun dúpẹ́ lọ́wọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú náà fún àǹfàní tí wọ́n fún òun láti ṣe igbákejì ààrẹ Nàìjíríà fún ọdún mẹ́jọ àti àǹfàní tí wọ́n fún òun láti dupò ààrẹ ní ìgbà méjì.
“Ṣíṣe igbákejì ààrẹ fún sáà méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ àti jíjẹ́ olùdíje sípò ààrẹ fún ìgbà méjì jẹ́ àwọn nǹkan tó ṣe pàtàkì sí ìgbé ayé mi. Gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára àwọn olùdásílẹ̀ ẹgbẹ́ yìí, ó jé ohun ìbànújẹ́ ọkàn fún mi láti ṣe ìpinnu yìí.”
Ní òwúrọ̀ ọjọ́bọ̀, ọjọ́ Kẹtàdínlógún, oṣù Keje ni èèkàn ẹgbẹ́ òṣèlú PDP míì, Dele Momodu tún kọ̀wé fipò sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ òṣèlú PDP.
Dele Momodu nínú lẹ́tà rẹ̀ fẹ̀sùn kàn pé àwọn kan tó ń ṣiṣẹ́ tako ìjọba àwaarawa ti gba àkóso ẹgbẹ́ òṣèlú náà.
Lòdì sí Atiku tí kò ì tíì kéde ẹgbẹ́ òṣèlú tó fẹ́ darapọ̀ mọ́, Momodu ní òun ti lọ darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú African Democratic Congress, ADC.
Momodu tó darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú PDP lọ́dún 2021 tó sì du tíkẹ́ẹ̀tì láti dupò ààrẹ fún ẹgbẹ́ náà lọ́dún 2022 sọ pé lẹ́sẹ̀kesẹ̀ ni ìkọ̀wé fí ẹgbẹ́ sílẹ̀ náà.
Láti ìgbà tí àwọn ààrẹ Bola Tinubu ti ń ko ara wọn jọ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún yìí láti ọ̀nà tí wọ́n fi máa gba àkóso Nàìjíríà kúrò lọ́wọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú APC lọ́dún 2027 ni oníkálukú wọn ti ń fi ẹgbẹ́ òṣèlú wọn sílẹ̀.
Ṣáájú ni David Mark tí òun náà jẹ́ èèkàn nínú ẹgbẹ́ òṣèlú tẹ́lẹ̀ kéde pé òun ti fi ẹgbẹ́ òṣèlú náà sílẹ̀ tó sì darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ òṣèlú ADC.
Ní ọjọ́ tí àgbáríjọ àwọn alátakò ọ̀hún kéde ẹgbẹ́ òṣèlú ADC gẹ́gẹ́ bí ẹgbẹ́ òṣèlú tí wọ́n máa lò lọ́dún 2027 láti tako Tinubu ni David Mark gba káàdì gẹ́gẹ́ bí ọmọ ẹgbẹ́ ADC tí wọ́n sì yàn-án ní alága fìdí ẹ́ fún ẹgbẹ́ náà.
Gómìnà ìpínlẹ̀ Oyo, Seyi Makinde ti sọ̀rọ̀ lórí bí Atiku Abubakar ṣe fi ẹgbẹ́ òṣèlú náà sílẹ̀.
Makinde tó tún alága fún àwọn gómìnà ẹkùn gúúsù lẹ́gbẹ́ òṣèlú PDP ní bí Atiku ṣe fi ẹgbẹ́ náà sill kó ní ipa kankan lára ẹgbẹ́ àti pé ohun tó bá wuni ni ọ̀rọ̀ òṣèlú.
Ó ní ẹgbẹ́ òṣèlú PDP fi ààyè sílẹ̀ fún ẹnikẹ́ni láti darapọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ tàbí fi ẹgbẹ́ náà sílẹ̀ nígbà tó bá wù wọ́n.
Ó fi kun pé ó dára kí gbogbo àwọn tí yóò máa fọwọ́ aago ẹgbẹ́ náà sẹ́yìn láti tètè fi ẹgbẹ́ sílẹ̀.
Nígbà tó ń sọ̀rọ̀ lórí ẹgbẹ́ òṣèlú ADC, ó ní PDP kò rí ẹgbẹ́ náà bí èyí tó le ṣe ìdíwọ́ tàbí jẹ́ ìdúnkokò fún PDP.
Oníṣẹ̀ṣe yarí ní ìpìnlẹ̀ Ògùn, wọ́n ní àwọn ń lọ sílé ẹ̀jọ́ bí wọ́n ṣe lé wọn níbi ìsìnkú Awujalẹ
Fẹ́mi Akínṣọlá
Àwọn oníṣẹ̀ṣe ìpínlè Ògùn ti korò ojú sí bí àwọn kan ṣe lé àwọn ẹlẹ́sìn ìbílè kúrò nílé Awujalẹ ilẹ Ìjèbú, Ọba Sikiru Kayode Adetona, lásìkò ètò ìsìnkú rẹ̀
Ọjọ Aiku, ọjọ kọkanla, oṣu Keje, ọdun 2025 ni Awujale darapọ mọ awọn babanla rẹ ti ọpọ eeyan kaakiiri agbaye si ṣedaro ori adẹ ọhun.
Amọ iyalẹnu lo jẹ nigba ti awọn fidio kan bẹrẹ si n milẹ titi lori ayelujara, nibi ti awọn kan ti n le awọn oniṣẹṣe kuro nibi eto isinku naa.
Ohun ti a gbọ ni pe, lootọ ni wọn le awọn kan jade nile oloogbe ọhun amọ oun ko le sọ boya oniṣẹṣe ni wọn le tabi bẹẹ kọ.
Ninu ọrọ ti rẹ agbẹjọro ati alakoso awọn oniṣẹṣe nipinlẹ Ogun, Oloye Ifasola Opeodu, to jẹ Oluwo Iperu fidi iroyin naa mulẹ, o si ṣalaye pe awọn to le awọn oniṣẹṣe kuro nibi eto isinku naa ti ṣẹ si ofin ijọba ipinlẹ Ogun.
Paul Biya, ààrẹ Cameroon láti ọdún 1982 tún fẹ́ dupò fún sáà kẹjọ
Fẹ́mi Akínṣọlá
N tó wuni ní-ín pọ̀ lọ́rọ̀ ẹni lọ̀rọ̀ Ààrẹ
orílè-èdè Cameroon, tó jẹ́ ẹni ọdún méjìléláàdọ́rùún bó ti ṣe kéde yanya pé òun yóò tún du ipò Ààrẹ fún sáà kẹjọ lẹ́yìn to ti lo ọdún mẹ́tàlélógójì lórí oyè.
Paul Biya lo sọ ọrọ naa ninu atẹjade kan loju opo X rẹ nibi to ti ṣeleri lati tan iṣoro ti orilẹede naa n koju.
Lati igba to ti gori aleefa lọdun 1982, Biya lo n bori gbogbo ibo aarẹ ti wọn n di ni Cameroon lati ọdun naa.
Àwọn ọba alayé ilẹ̀ Yorùbá tó lo, ó kéré tán àádọ́ta ọdún lórí ìtẹ́
Fẹ́mi Akínṣọlá
Tó! Tó! Tó! Ká bií ò sí o.Èdùwà nìkan ló lè bi ọba.
Adé orí la fi ń mọ ọba, ìlẹ̀kẹ̀ ọrùn lá fi ń mọ ìjòyè, àgbà ni tara la fi ń mọ àgbà. Yẹpẹrẹ kí eku aṣín ni àpèrè ọba papàá jùlọ nílẹ̀ yorùbá.
Ní ilẹ̀ Yorùbá, ipò pàtàkì ni àwọn ọba wà nítorí ọba ni olórí ìlú, aláṣẹ, apàṣẹ wà á.
Ọba ní olórí ìlú, ohun tí ọba bá sọ ni abẹ gé nílẹ̀ Yorùbá, tí kò sí ẹni tó lè yipadà tàbí yẹ̀ ẹ́ lọ́wọ́ rẹ̀ wò bí ó tilẹ jẹ pé ayípadà tí ń bá àṣà yìí látàrí ìsesí àwọn olóṣèlú onímọtaraẹni nìkan tí wọ́n fẹ dojú àṣà yorúbá bolẹ̀.
Ipò jẹ́ ipò tí kò lọ́jọ́, ẹni tó bá ti jẹ ọba máa ń jẹ ẹ́ di ọjọ́ ogbó títí tí ọlọ́jọ́ máa fi de.
Dídágbà di ọjọ́ ogbó jẹ́ ohun tí ọ̀pọ̀ èèyàn máa ń tọrọ lọ́wọ́ Elédùmarè tí èyí kò sì yọ àwọn ọba náà sílẹ̀.
Ọba Stephen Adegoke Egunjobi II – Alafo ti ìlú Afo
Alafo ti ìlú Afo, Ọba Stephen Adegoke Egunjobi Keji ni Ọba ilẹ̀ Yorùbá tó wà láàyè, tó sì ti pẹ́ lórí oyè jùlọ.
Ìwádìí tún fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé Alafo ni Ọba tó wà láàyè tó pẹ̀ lórí oyè jùlọ ní Nàìjíríà báyìí.
Ní ọdún 1958, ṣaájú kí orílẹ̀ èdè Nàìjíríà tó gba òmìnira lọ́dún 1960 ni Ọba Egunjobi jẹ ọba ìlú Afo, ìjọba ìbílẹ̀ Ose ní ìpínlẹ̀ Ondo.
Ọba Egunjobi II ti lo ọdún mẹ́rìndínláàádọ́rin lórí ipò àwọn baba rẹ̀ báyìí.
Oba James Adelusi Aladesuru II – Onigede ti Igede-Ekiti
Ní ọjọ́ kẹrìndínlọ́gbọ̀n, oṣù Kẹfà, ọdún 1959 ni Oba James Adelusi Aladesuru II gorí àpèrè àwọn babańla rẹ̀ gẹ́gẹ́ Onigede ti Igede-Ekiti.
Ẹni ọdún mẹ́rìndínlọ́gbọ̀n ni Ọba Oba James Adelusi Aladesuru II wà nígbà tó gorí ìtẹ́ ọba.
Níbi ayẹyẹ àádọ́rùn-ún Ọba James Aladesuru II tó wáyé lọ́dún 2023 ni Ọba náà ti sọ pé ẹ̀mí gígùn jẹ́ ohun tó máa ń tọ ìran àwọn nítorí àwọn òbí òun náà gùn púpọ̀.
Gẹ́gẹ́ bí ìtàn ṣe sọ, bàbá Ọba Aladesuru II, tí òun náà jẹ Onigede ìlú Igede-Ekiti tó sì pẹ́ lórí àpèrè kó tó wàjà.
Ìlú Igede-Ekiti ni oríkò ìjọba ìbílẹ̀ Irepodun/Ifelodun ní ìpínlẹ̀ Ekiti.
Ọba Sikiru Adetona – Awùjalẹ̀ ilẹ̀ Ijẹbu
Ní ọjọ́ Kẹwàá, oṣù Karùn-ún, ọdún 1934 ni wọ́n bí Ọba Sikiru Adetona, Awùjalẹ̀ ilẹ̀ Ijebu ní Ijẹbu Ode, ìpínlẹ̀ Ogun sínú ìdílé oyè Anikinaiya.
Ọdún 1960 ni Ọba Adetona jẹ Awùjalẹ̀ ilẹ̀ Ijẹbu, èyí tó túmọ̀ sí pé ó ti lo ọdún mẹ́rìnlélọ́gọ́ta lórí ipò Awùjalẹ̀ ilẹ̀ Ijẹbu.
Bàbá rẹ̀ náà ti fìgbà kan jẹ Awùjalẹ̀ ilẹ̀ Ijẹbu láàárín ọdún 1895 sí ọdún 1906.
Ọba Adetọna wà lára àwọn ọba tí ẹ̀mí wọn gùn lórí àpèrè baba wọn.
Ọba Olofinlade Afunbiowo Ojijigogun Asodeboyede Adesida Kìíní ni Deji ti ìlú Akure, ìpínlẹ̀ Ondo láàárín ọdún 1897 sí ọdún 1957.
Ọgọ́ta ọdún ni Ọba náà lòláyé èyí tó mú jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọba Yorùbá tí ẹ̀mí wọn gùn púpọ̀ lórí ilẹ̀ baba wọn.
Àkọ́ọ́lẹ̀ ní ọdún 1860 ni wọ́n bí ọba náà sáyé àmọ́ àwọn ìròyìn kan sọ pé ó jú ọjọ́ orí tó ń lò náà lọ.
Ọba Lamidi Olayiwola Adeyemi III – Aláàfin ìlú Oyo
Ọba Lamidi Olayiwola Adeyemi Kẹta, Aláàfin ìlú Oyo, ìpínlẹ̀ Oyo jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọba ilẹ̀ Yorùbá tó gbajúmọ̀ púpọ̀ nígbà ayé rẹ̀.
Ní ọjọ́ Kẹẹ̀dógún, oṣù Kẹwàá ọdún 1938 ni wọ́n bí Aláàfin Adeyemi tó sì jáde láyé lọ́jọ́ Kejìlélógún, oṣù Kẹrin ọdún 2022.
Ìkú Bàbá Yèyé, gẹ́gẹ́ bí wọ́n ṣe máa ń pè é gorí àpèrè àwọn baba rẹ̀ ní ọjọ́ Kejìdínlógún, oṣù Kọkànlá ọdún 1970.
Ọdún méjìléláàdọ́ta ló lò lórí ipò gẹ́gẹ́ bí Aláàfin. Òun ni aláàfin tó pẹ́ jùlọ lórí ipò náà.
Ọba Adesoji Aderemi – Ọọni ilé Ifẹ̀
Ọba Titus Martins Adesoji Tadeniawo Aderemi Atobatele Kìíní jẹ Ọọni Ilé Ifẹ̀, ìpínlẹ̀ Osun láàárín ọdún 1930 sí ọdún 1980.
Àádọ́ta ọdún ni Ọọni yìí lò lórí ìtẹ́ àwọn bàbá rẹ̀.
Yàtọ̀ sí ipò ọba tí Ọọni Atobatele Kìíní yìí jẹ, ó tún ṣe gómìnà ẹkùn ìwọ̀ oòrùn Nàìjíríà láàárín ọdún 1960 sí 1962.
Ọba Atobatele tó jẹ Ọọni lẹ́yìn ìpapòdà ẹ̀gbọ́n rẹ̀ Ademiluyi Ajagun tó wà lórí ipò náà rèwàlẹ̀ àṣà.
Ọba Jimoh Oladunni Oyewunmi Ajagungbade III – Ogbomoso
Ọba Jimoh Oladunni Oyewunmi Ajagungbade Kẹta ni Ṣọun ìlú Ogbomoso, ìpínlẹ̀ Oyo láàárín ọdún 1973 sí ọdún 2021.
Ọjọ́ Kejìlá, oṣù Kejìlá ọdún 2021 ni Ọba náà jáde láyé lẹ́yìn tó lo ọdún mẹ́jìdínláàdọ́ta lórí ipò.
Ọba Ajagungbade Kẹta jẹ ọmọọmọ Ṣọun tó tẹ ìlú Ogbomoso dó, ìyẹn Sọun Ogunlola.
Onírúurú ohun ìdàgbàsókè ló wọ ìlú Ogbomoso nígbà ayé rẹ̀.
Buhari wọ káà ilẹ̀ sùn, àwọn ológun àti èèkàn ìlú ṣe ẹyẹ̀ ìkẹyìn fún un
Fẹ́mi Akínṣọlá
Àwáyé è kú kò sì ,ẹ̀dáó má fikú yọ ẹ̀dá ẹgbẹ́ rẹ̀, gbogbo wa ni a jẹ gbèsè ikú,ìgbà àti àsìkò ló sàrà ọ̀tọ̀
Ìbànújẹ́ bá gbogbo ọmọ ìlú Daura ní ìpínlẹ̀ Katsina nígbà tí wọ́n gbé ọmọ wọn, Muhammadu Buhari, ẹni tó ti fi ìgbà kan jẹ Ààrẹ ológun àti Àárẹ̀ tí a dìbò yàn lórílẹ̀ èdè Nàìjíríà, wọ ìlú náà
Ki I ṣe igba akọkọ ree ti Buhari yoo wa si ilu rẹ ṣugbọn lasiko yii, wọn gbe wọle lai si ẹmi lara.
Ni dede aago mẹfa ku isẹju marun un ni wọn gbe Aarẹ ana, ẹni ọdun mejilelọgọrin wọ kaa ilẹ niwaju awọn iyawo, ọmọ, mọlẹbi, ara ati ọrẹ, pe o di gba.
Aarẹ Buhari lo ọdun mẹsan an ati oṣu mẹjọ ni ijọba, eyi to jẹ apapọ ọdun to fi tukọ orilẹede Naijiria, gẹgẹ bii ologun ati aarẹ ti a dibo yan, eyi to sọ di olori to pẹ ju ninu itan orilẹede Naijiria
Ọpọ awọn eeyan lo peju sibi eto isinku, lara wọn ni ati ri iyawo oloogbe, Aisha Buhari, Aarẹ orilẹede Naijiria, Aarẹ Bola Tinubu; igbekeji rẹ, Kashim Shettima; igbekeji Buhari fun ọdun mẹjọ, Yemi Osinbajo; igbakeji aarẹ nigba kan ri Atiku Abubakar; oniṣowo, Aliko Dangote; awọn gomina ati gomina tẹlẹ, minisita, lọbalọba, olori ẹṣin ati awon mii.
Saaju eto isinku, Tinubu tẹwọgba oku aarẹ ana ni paapa ofurufu Katsina kete to de lati ilu London
