Obìnrin tó bá dálémosú kò lè tó̩jú o̩mo̩kùnrin – Jim Iyke

Mary Fágbohùn

Osere tiata, Jim Iyke ti so pe obinrin to dalemosu tabi to n danikan gbe bukata ko le to omokunrin dagba bii “okunrin to ni laari.”

Nigba to n soro ninu iforowero kan ni ileese redio Okay 101.7 FM, Accra, Ghana, Iyke so pe obinrin nilo iranlowo iduro okunrin lati le to okunrin to ni laari.

O ni awon obinrin ni a seda lati toju ki won si nifee, sugbon won le ma ni agbara ibaniwi ati itoni ti okunrin nilo.

O ni, “Obinrin ko le to okunrin dagba. O ko le se e, bee ko la se da o. Obinrin to dalemosu ko le to okunrin to ni laari. O nilo iduro okunrin kan – lo wa arakunrin re to n se daadaa tabi baba re tabi okunrin kan to le gbekele. Okunrin kan gbodo wa nibe [lati to omokunrin dagba].

“Nitori a seda obinrin lati toju, lati nifee. Nigba ti o ba wa fe danikan se, wa to okunrin ti ko laapon dagba ni? Yoo dabi okunrin to fi o sile. O nilo enikan lati baa wi, lati so fun un pe ‘Rara’ ni gbogbo igba to ba seese, lati le je ki ese re mule,” o safihan.

Amo sa, oro re yi mu ikunsinu jade, pelu bi awon kan se jiyan pe obinrin to dalemosu pe lati toju omo dagba ni gbogbo ona, awon omo ti ko ni woju enikan lati je.

Gege bi won se so, pelu atileyin ti o to ati sise obi, obinrin to dalemosu ko le to omokunrin re lagbara pelu ebun ati ohun to nilo lati ni igboya ninu ara re, ko le se ise okunrin elegbe re.

Cubana ko̩jú Hellen pé kó gbé o̩mo̩ rè̩ wá sí Naijiria tó bá dáa lójú pé òun ni bàbá o̩mo̩

Mary Fágbohùn

Gbajumo onile ijo Naijiria, Pascal Okechukwu, ti a mo daadaa si Cubana Chief Priest, lekan sii tun ti so̩ pe oun ko lo ni omo to wa lowo omobinrin Kenya Hellen Ati.

Ninu ijiroro re pele Peller, ilumooka agboti naa ni to ba da Hellen loju pe oun ni baba omo naa ko gbe wa si orileede Naijiria, ju ki o maa fi esun kan kaakiri lori ayelujara.

Cubana Chief Priest ko oro Hellen danu, o ni ki enikan gbe omo re dani se iyebiye ju ki eniyan ni okuta iyebiye lo.

O pe Hellen gbe ko gbe omo ohun wa si Naijiria fun ayewo eje talo lomo (DNA), o ni jije baba se pataki, ati pe kii se ohun ti enikan le fi wa okiki lori ayelujara tabi gba esan.

Cubana Chief Priest sapejuwe awuyewuye naa bi oro ere lori ayelujara ati pe oun ko ka oro Hellen si.

“O so pe o bimo fun mi, o wa ro pe ona to dara ju lati pe akiyesi mi si eyi ni lati maa pariwo lori ayelujara. Ti o ba gbe omo mi dani, ohun ti o gbe dani ju okuta iyebiye lo. O wa n so pe owo eje lowo mi, pe mo n se 419, mo n gbe oogun oloro, sugbon o fe ki eni to n lo oogun fun o lowo lati toju omo,” o pegan eni to ni o bimo fun naa.

Ìgbésẹ̀ láti yan Awujale tuntun bẹ̀rẹ̀, ìdílé ọmọ oyè ń fápa jánú

Fẹ́mi Akínṣọlá

Àwọn àgbà sọ pé má tọjú mi yànmí mọ́ ẹbọ, kò ṣe wí sínú, àti pé èèyàn tó bá dákẹ́ wọ́n ní tara rẹ̀ yóó bá dákẹ́ ni tí yóó sì jẹ rà mọ́ onítòún nínú., bẹ́ẹ̀ ni ọ̀rọ̀ rí pẹ̀lú ìgbésẹ̀ yíyan ọmọ oyè tuntun sí ipò Awùjalẹ̀ tilẹ̀ Ìjẹ̀bú.

Bi ẹ ko ba gbagbe, ọjọ Kẹtala osu Keje ọdun 2025 ni Awujalẹ ti Ijebu Ode, Ọba Sikiru Kayode Adetona waja, ti wọn si sin-in ni ọjọ naa ni ilana ẹsin Islam.

Ni bayii, ijagudu ti bẹrẹ lati yan ọmọ oye tuntun sipo rẹ laarin idile oye to n jọba ni Ijebu Ode.

Amọ idile kan laarin awọn idile to n joye ọba ilu Ijebu naa, ti n fapa janu lori iyansipo ọba to bẹrẹ naa.
Mọlẹbi Adeyemi niluu Ijebu-Ode, eyi to jẹ ẹka idile Anikilaya, lo ti n fi aidunnu wọn han si bi wọn ṣe ni wọn yọ orukọ awọn kuro ninu ọmọ oye to le du ipo Awujalẹ ilẹ Ijebu.
Gẹgẹ bi molẹbi Adeyemi ṣe ṣalaye, wọn ni ọmọ oye ni awọn, agba si lawọn pẹlu.

Ati pe idile naa ni Ọba Sikiru Adetona, Awujalẹ to waja laipẹ ti wa.

Atẹjade kan ti Adedeji Ademola Adeyemi lati idile naa fi sita, sọ pe awọn eeyan kan ti yi itan pada bayii lati abala idile oye Anikilaya.

Wọn ni wọn ti yọ orukọ Adeyemi kuro ninu ẹka ọmọ oye n’Ijebu-Ode, eyi ti ko yẹ ko ri bẹẹ.
Ninu alaye Adedeji Ademola Adeyemi nipa idile to ni wọn yọ orukọ wọn kuro yii, o ni Adeyemi Anikilaya ni Arẹmọ ọba to dagba ju ninu awọn ọmọ ọba Anikilaya Saagun, to si kọkọ jẹ ọba.

Ogbagba ati Ademolu ni wọn jẹ aburo ọkunrin lẹyin rẹ bo ṣe sọ.

O fi kun un pe, “Ọmọọba Ademola Aiyegbajeje Adeyemi ni wọn yan sipo Awujalẹ lẹyin ti Ọba Daniel Adesanya (Gbelegbuwa II) waja ni 1959, ṣugbọn o ni oun ko fẹ.

“Aburo rẹ, Ọmọọba Mubashiru Adedipupo Adeyemi, to jẹ Baba fun Oloogbe Ọba Sikiru Adetona, si fa ọmọ rẹ ti i ṣe Sikiru kalẹ fun ipo ọba naa, lati idile Adeyemi Anikilaya kan naa. Awọn afọbajẹ tẹwọ gba a, o si di Awujalẹ ni ọdun 1960.”

Bẹẹ ni apa kan atẹjade ẹbi Adeyemi wi.

Ẹbi naa ni awọn ko gba bi awọn eeyan kan ko ṣe fẹẹ fi agba fun idile Adeyemi gẹgẹ bii igun to dagba ju lọ.

Wọn ni kaka ki awọn to wa nidii ọrọ naa ṣe ẹtọ, niṣe ni wọn gbe ipo olori fun ọmọkunrin keji.

Ati pe wọn tun fi awọn meji mi-in ti wọn ki i ṣe ọmọ oye kun un.
Gẹgẹ bi Adeyemi ṣe wi, “Ko yẹ ki idile ọmọ ọba Mabadeje, Adekoya Ofirigidi ati Adeire Adeewu wa lara awọn ti wọn yoo fi kun un idije sipo Awujale.

Awọn wọnyi ni wọn ni ọmọ Ọba Anikilaya Saagun Figbajoye ni wọn, ti baba wọn jọba ni 1821, ṣugbọn awọn ko mọ wọn.

“Awa idile ọmọ oye Adeyemi, fidi ẹ mulẹ, pe arọmọdọmọ Adeyemi Anikilaya, ni wa. Oun si ni Arẹmọ to dagba ju ninu awọn ọmọ Ọba Anikilaya Saagun Figbajoye, to jẹ Awujale Ijebu Ode titi di 1821.”

Ṣaa, awọn ẹbi Adeyemi ni awọn rọ awọn eeyan lati ma ṣe gba ohun ti awọn eeyan kan n gbe kiri ninu ẹbi gbọ.

“Bí wọn kò bá ṣe ètùtù ikú Awujalẹ Adetona, yóò dààmú Ìjẹ̀bú-Òde”

Fẹ́mi Akínṣọlá

Àwọn àgbà sọ pé bí ọ̀rọ̀ ńlá kò bá tí ì tán èèyàn,ńlá kò ní-ín sinmi àròyé.
Àgbà oyè kan ni ilu ijebu Ode, Razak Adeneye Oshimodi, tii se Ọlọ́wá Ìbẹ̀rù ti Ìjẹ̀bú-Òde àti Abọrẹ̀ Akile Ìjẹ̀bú tí sọ̀rọ̀ lórí ìṣẹ̀ṣe.

Ọlọ́wá, tii ṣe àgbà òye kẹta sí Awujalẹ lẹ́yìn Olisa, ṣàlàyé pé bí wọ́n ko bá ṣe orò lẹ́yìn ikú Awujalẹ to papoda laipẹ yìí, Ọba Sikiru Kayode Adetona, ìgbésẹ̀ náà le e lẹ́yìn, tí yóò sì dààmú ìlú Ijebu Ode.

Agba Oye Oshimodi, woye ọ̀rọ̀ náà nínú ifọrọwerọ to bá ileeṣẹ ìròyìn Punch se, èyí tí fídíò rẹ ń jà lórí ayélujára.

Àmọ́ ó wá gbáà ní àdúrà pé Ọlọ́run kò ní jẹ́ kí ìdààmú bá ìlú Ìjẹ̀bú Òde lórí ọ̀rọ̀ to ń jà nílẹ̀ náà.

Ọlọ́wá Ibẹru ni Ọba to bá sọ pé ọba lé ma ṣe ìṣẹ̀ṣe, torí kò ṣe ìṣẹ̀ṣe kò tó dé orí ìtẹ́, kò mọ òun tó ń sọ ní.

“Adé tó wà lórí rẹ̀, ta ló ni í? Ìlẹ̀kẹ̀ ṣẹ́ṣẹ́ ẹfun tó wà lọrun rẹ̀, ta ló ni í? Ó ní Òrìsà to ni adé yẹn, òrìṣà ló ni í.

Wọ́n máa lé ìtẹ́ fún ọba, kó tó le jókòó sórí ìtẹ́ náà. Ọba tí wọn bá sì lé ìtẹ́ fún, kìí ṣe Mùsùlùmí ni yóò wá ka Tírà níbẹ̀.

Mo ti sọ pé tí wọn kò bá ṣe ètùtù fún ikú ọba Sikiru Adetona, ó máa dààmú Ìjẹ̀bú-Òde torí ọba kan kò gbọ́dọ̀ da ní àṣà pé òun kò bá oníṣẹ̀ṣe jẹ.

Gbogbo ohun tó bá bá ní ààfin pátápátá, nǹkan ìṣẹ̀ṣe ni torí kò sí ààfin tí ẹ máa dé, tí ẹ kò ní bá nǹkan ìṣẹ̀ṣe níbẹ̀.

Ọba tí ó bá sọ bẹẹ, igbẹyin wọn kì í dára, pàápàá ni ọdọ wa nibi, ní Ìjẹ̀bú Òde.

Àwa oníṣẹ̀ṣe ni a máa ṣètò bí gbogbo nnkan ṣe máa tuba tusẹ fun Ọba, torí kí ìlú má bàa dàrú, ní àwa oníṣẹ̀ṣe ṣe yẹba.

Olisa lo bẹ oníṣẹ̀ṣe pé kí wọ́n má jẹ ki ìlú dàrú lórí tòun, bí wọn ṣe ń pariwo pé kí oníṣẹ̀ṣe máa lọ lọ́jọ́ ìsìnkú yẹn, bí wọ́n bá yán ìgbálẹ̀ sí wọn, onítọ̀hún yóò ti mọ ibi tí ara òun kù sí.

Ní ọdún 1960, odindi ìlú kan tí irufẹ ìṣẹ̀lẹ̀ yìí tí wáyé, ṣe ló tú, n kò ní dárúkọ ìlú náà.

Makinde ṣàbẹ̀wò sí Fresh FM iléeṣẹ́ rédíò Ayefele tó jóná

Fẹ́mi Akínṣọlá

Àdúrà tí ẹ̀dá máa ń gbà náà ni pé kí n tí a kò rò kó má ba ohun tí à ń rò ní dáa dáa jẹ́.Èyí ló mú kí Gómìnà Seyi Mákindé ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ ó ṣàbẹ̀wò sí Fresh FM Ìbàdàn, ilé iṣẹ́ rédíò gbajúgbajà akọrin ẹ̀mí, Yinka Ayefele, tó jóná lálẹ́ ọjọ́ Ẹtì tó kọjá.

Lasiko abẹwo rẹ ni Makinde ti ṣeleri lati ṣe iranwọ fun ileeṣẹ redio naa ki wọn le maa tẹsiwaju igbohunsafẹfẹ wọn.

Gomina ipinlẹ Oyo ni ileeṣẹ redio Fresh FM n ko ipa pataki nipa gbigbe iroyin gidi jade fun araalu
‘Emi funra mi ati ijọba ipinlẹ Oyo yoo ṣe iranwọ fun ileeṣẹ redio Fresh FM.

Mo fi dá wọn loju pe, a ko ni jẹ ki wọn kuro lori afẹfẹ fun igba pipẹ rara,” Makinde lo sọ bẹẹ.
Makinde kẹdun pẹlu Ayefele lori dukia ẹgbẹlẹgbẹ miliọnu to ṣofo nibi ijamba ọhun.
Gomina ipinlẹ Oyo sọ pe itaniji ni iṣẹlẹ ijamba ina naa jẹ fun ipinlẹ Oyo lori ọna ati wa ojutuu si iṣẹlẹ pajawiri papaa julọ ijamba ina.
Makinde ni oun yoo sọ asọyepọ pẹlu awọn adari ileeṣẹ panapana ipinlẹ Oyo lori ati ro wọn lagbara lati le maa pa iru ina to jo ileeṣẹ redio Fresh FM lọjọ iwaju.

Gomina ipinlẹ Oyo ko ṣai fi idunnu rẹ han pe ẹni kankan ko ba iṣẹlẹ naa lọ.

Gomin ani ”ka ni pe awọn panapana ni irinṣẹ to to ni, wọn o ba lagbara lati pa ina yii.

Ara awọn nnkan ti mo ti ri pe a ni lati ṣiṣẹ lori rẹ niyẹn.

Si awọn alaṣẹ ati atawọn oṣiṣẹ Fresh FM, mo fẹ ki ẹ dupẹ lọwọ Eledua wi pe ko si ẹni to ba iṣẹlẹ naa lọ.”

Ninu ọrọ rẹ, Ayefele dupẹ lọwọ gomina fun abẹwo to ṣe si ileeṣẹ redio rẹ to jona ati ileri iranwọ to ṣe pẹlu.

Bakan naa tun ni gbajugbaja akọrin ẹmi ati pedepede naa tun dupẹ lọwọ gbogbo awọn ololufẹ Fresh FM fun atilẹyin wọn.

Ṣaaju ni agbẹnusọ ileeṣẹ redio Fesh FM, Samson Akindele, fidi rẹ mulẹ pe yara igbohunsafẹfẹ Fresh FM ati ti Blast FM 98.3 jona gan an.

O fikun ọrọ rẹ pe irinṣẹ igbohunsafẹfẹ, yara t’awọn akọroyin ti maa n ṣiṣẹ at’awọn irinṣẹ mere-mere mii naa jona rau rau.

O̩mo̩lé BBNaija, Faith bú Soso pé òun farúgbó ara tè̩lé o̩kùnrin kiri

Mary Fágbohùn

Omole BBNaija abala 10, Big Soso ti so nipa oun ati omole miiran, Faith se gbena woju ara won.

Nigba to n soro pelu Big Brother ni Ojobo, Big Soso fi esun kan Faith pe o pe oun ni agbaaya, pe oun n fi arugbo ara tele okunrin kiri ile.

Big Soso ni oun ti oro naa bi oro abuku, o ni oun gbagbo oun ni obinrin ti won bowo fun ju ninu ile.

Omole BBNaija ni idi abajo ni bi oun se gbe ara oun, o ni awon okunrin naa n ri oun bii iya, ti won si n pe oun ni “Mama Soso”, o tesiwaju lati salaye pe oun ko ba eyikeyi ninu awon okunrin naa soro nipa ibalopo ri.

O ni, “Faith n pe mi ni agbaaya, o ni mo n fi arugbo ara tele awon okunrin kaakiri, oro abuku ni eyi je fun mi nitori mo ro pe ninu ile yi mo je okan lara awon obinrin ti won bowo fun ju.

“Gbogbo won lo ri mi bii iya nitori bi mo se gbe ara mi, koda won a ma pe mi ni Mama Soso.

“Mi o ni ki won maa pe mi bee sugbon won kan bowo fun mi, won ko si nawo ibalopo si mi. Faith paapaa ti so fun mi saaju pe oun bowo fun mi, ti oun yoo si nifee sii lati je okan lara awon omo mi.”